मुक्ति

किशोर दहाल

मिस्टर माइन्ड मेनेजर !

मलाई मुक्त गर-

माकुरे जालोहरूबाट

म तिम्रा भ्रमको खेतीबाट

छुट्कारा चाहन्छु !

म पढ्न चाहन्छु-

तिमीले जस्तै ठूल्ठूला पुस्तकहरू 

आइएनजीओका रिपोर्टहरू

नयाँ अनुसन्धानका निष्कर्षहरू

विदेशी दुतावासका 'क्लु प्वाइन्ट'हरू

म यथार्थ जान्न चाहन्छु-

कसरी हिँडाइरहेछौ मलाई बर्षौदेखि उहीँ बाटो

कसरी मलाई एकोहोर्याईरह्यौ यतिञ्जेल

म ब्युझिन चाहन्छु 

म केही जान्दिनँ

विस्लावा सिंबोर्स्का पोल्याण्डको बहुचर्चित कवि हुन् । नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेपछि ७ डिसेम्बर १९९६ मा उनले पुरस्कार ग्रहण समारोहमा दिएको भाषणको केही अंश, समकालीन नेपाली साहित्यसँग पनि मेल खाने भएकोले यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

 

          भन्छन्– भाषण गर्दा बोल्न सबैभन्दा गाह्रो हुन्छ, पहिलो वाक्य । जे भए पनि मैले त्यो त बोली नै सकेँ । तर पनि मलाई लाग्छ, पछिका दोस्रा, तेस्रा, चौथा र अन्तिम वाक्यसम्म पनि सबै गाह्रा नै हुन्छन्, किनकि मलाई कवितामाथि बोल्नु छ । म यो बिषयमा एकदमै कम बोल्छु, बोल्दै बोल्दिन भने पनि हुन्छ । जब मलाई यस्तो मौका आउँछ, मलाई यस्तो लाग्छ– यो मेरो बर्कतको काम होइन । त्यसैले यो मेरो भाषण केही छोटो त भई नै हाल्ला । कमजोरीहरु स–साना भएर आए भने झेल्न सजिलो हुन्छ ।

            स्पष्ट छ, हाम्रा कविहरु आफूलाई लिएर, खासमा आफैंलाई नै लिएर असमन्जस र सन्देहको स्थितिमा रहन्छन् । उनीहरु आफू कवि भएकोमा संकोचपूर्वक यसरी स्विकार्छन् मानौं उनीहरु कवि भएकोमा भित्रभित्र हीनताबोधले ग्रस्त छन् ।

जिउँदो मान्छे

किशोर दहाल

 

अधुरो प्रेमपत्र

शैली नमिलको कबिता

रक्सीको ह्याङओभर

नागरिकताको फोटोकपी

यस्तै–यस्तै केहि हो–

जिउँदो मान्छे

भोल्टेज नपुगेको फिलामेन्ट बत्तीजस्तो

बरु रातो–रातो, पँहेलो–पँहेलो होस्

कम्तीमा बिहान बेलुका बल्छ त्यो

सरकारका नाममा

किरण दहाल 
 

बसेर नयाँ आलीको डिलमा

चोबलेर एउटा खुट्टा

पानी भरिएको खेतमा

म हेरिरहेछु–

भर्खरै जोतेका आफ्नै गोरूका

थकित मुहार

र, आफैले कोरेका हलोका धमिला धर्साहरू

फलाउनुछ यसपालि अलि बढि धान

देशमा फल्नै आँटेको संबिधानजस्तै

पुरानो रेडियो

बढि गनगनाउँछ अचेल

केके जाति अनौठा शब्दहरु

 –संघीयता

 –शासकीय स्वरुप

 –बहुलवाद

 –धर्म निरपेक्षता

पोहोर गाउँमा आएको

‘कुइरे’ले बोल्ने भाषाजस्तो

तिमी को ?

गोपालप्रसाद रिमाल

यहाँ हामीलाई आफ्नो अशक्यता नै प्रिय छ,
त्यसलाई छोप्ने अहंकार नै प्रिय छ !
त्यो उदाङ्ग पार्न खोज्ने तिमी को ?
यहाँ हामीलाई यो अलमल नै प्रिय छ,
यो धरमर नै प्रिय छ,
तर, हामी त्यसोलाई त्यसो भन्न चाहँदैनौं;
त्यो भन्ने तिमी को ?
यहाँ श्रृङ्खला ल्याउन खोज्ने तिमी को ?
हामीलाई हाम्रो हार नै प्रिय छ,
त्यसैलाई हामी जयमाला बनाउन चाहन्छौं,
“तिमी जितेका छैनौ, जित्ने त अर्कै छ” भन्ने तिमी को ?

विद्रोह

-किरण दाहाल  
 

बरालिँदा साँझपख
यो सहरमा
नदेखियोस् तिमीलाई
ढल्न आँटेको
कुनै राणाकालीन पुरानो घरजस्तो

 
सम्झिराख्नु हरहमेसा–
सहर आधुनिकता मन पराउँछ 

कुनै ब्रान्डेड स्प्रे छरेर
बास्नादार फूलजस्तै
मगमगाएको तिम्रो शरीर
फक्रिरहोस् प्रत्येक गल्लीमा
नसकियोस् तिम्रो यौवन
मैनबत्तीजस्तो
बरु पागल नजरहरू
तेर्सिरहुन तिमीतिरै
यो सहरमा मान्छेहरू
सुन्दरताको खोजीमा छन् 

चुँडिएको चङ्गा

-किरण दहाल

धेरै पहिले सोधेकी थिई उसले–

पाईलटको अर्थ

नर्सको जिन्दगी

कसरी लेखिन्छ कबिता ?

जतिबेला ऊ कोपिला नै थिई

बेला–बेला सोधिरहन्थी ऊ

‘पजल गेम’जस्ता प्रश्नहरु

अन्तिम पटक सोधेकी थिई उसले

चुडिएको चङ्गाको गन्तब्य !

कमरेडलाई प्रश्न

–किरण दहाल

सपनामा आउँछन् माक्र्स

र, सुनाउँछन् मलाई

द्वन्द्ववादका सिद्धान्त

सुनाउँछन् स्वप्न कथा–

कसरी स्थापना हुन्छ सर्बहाराको अधिनायकत्व ?

के–के हुन्छ त्यहाँभित्र ?

जुन कथा तपाईले सुनाउनुहुन्थ्यो

पहिले–पहिले

कमरेड !

देख्न त तपाई पनि देख्नुहुँदो हो सपनामा

टेण्डर हाल्दै गरेका माक्र्स

कालो बजारी गर्दै गरेका लेनिन

पजेरो चड्दै गरेका माओ

मनोबिश्लेषकहरु भन्छन्–

सपना बिपनाको उपज हो

एक साँझ बसन्तपुरमा

–किरण दहाल

अस्ताएको सूर्यसँगै
उदाउँदै छन्, नयाँ प्रेमिल जोडीहरु
मध्यस्तकर्ता बनेका छन्
 –पानीपुरी
 –चट्पटे
 –आईसक्रिमहरु
अँध्यारोलाई पन्छाएर
बलिरहेछन् ल्याम्पपोष्टहरु
ठिङ्ग छन् मन्दिरहरु
हिमालका चचुराजस्तै

यादहरु

रोहित खतिवडा
 

यादहरु

कहिले आउँछन् बिहानै सिरानीमा

सुस्तरी हटाएर झ्यालको पर्दा

र, पोखिन्छन् उमंग/उत्साह

कहिले आउँछन्

आँधी झैं आवेग लिएर

र, छोडिजान्छन् मनभरी पीडा र निराशा

यादहरु

समुद्रबाट फर्किआएका पानीका

बुँदहरु हुन्

जो तिम्रै घरछेउको नदीबाट

कुनै समय तिमीलाई छोएर

बगेका थिए

सकेजति लेख : टोनी मरिसन

साहित्यमा नोबेल र पुलित्जर पुरस्कार पाएकी अश्वेत अमेरिकी लेखिका टोनी मरिसन (८०) आफ्नो लेखनमा अफ्रिकन मानिसका कथा ल्याउँछिन् । लेखक, सम्पादक, र प्राध्यापकका रुपमा संसारका सबभन्दा प्रसिद्ध हस्तिमा उनी पर्छिन् । ‘प्याराडाइज’ , ‘बिलभ्ड’ , ‘सङ अफ सोलोमन’ र ‘अ मर्सि’ उनका केही चर्चित उपन्यास हुन् । उनका थुप्रै अन्तर्वार्ताबाट केहि प्रश्न लिएर यो अनुदित एवं सम्पादित अन्तर्वार्ता तयार पारिएको हो ।

तपाई लेखन पढाउनुहुन्छ । लेखन पनि सिकाएर हुने कुरा हो र ?
लेखनका केहि पक्षहरु सिकाउन सकिन्छ भन्ने लाग्छ । कसैलाई दृष्टिकोण र प्रतिभा चाहिँ पढाएर आउने कुरा होइन । तर, पढाएर त्यसलाई प्रकट र प्रष्ट हुन सजिलो बनाउनचाहिँ सकिन्छ ।

सोचको सौन्दर्य

 रोशन खड्का

सौन्दर्यको रंगमा चोपेर जीवनको बगैंचा 
अब आफू नजिकै राख्छु 
लहर लहर इन्द्रेणी 
जान्दछु 
टिपि गए ओइलाउंछ फूल पनि 
नटिपि सिउरिन्छु अब 
खुसीको परेलीमा 

सम्झन्न 
मुटुलाइ चरक चरक दुखाउने 
पर्खालजत्रै घाउहरू, 
दृश्यहरु पखाली झर्ने 
आंखाको अविरल पहिरो 
कहिल्यै सम्झन्न अब 
माया गर्छु भन्नेले 
माया गर्न छाडेको 
पहिलो र अन्तिमको एकै क्षण ' 
बुझेकै छु त ...... 
जिन्दगीको सर्बनाम 'दुख' हुंदै होइन 

गर्दिन हिसाब किताब 
 माथिङ्गलमा प्राप्तिमात्रको रगत उमालेर 
सोच्छु, बरू 
पाउनु-गुमाउनु 
चाहानु-तत्काल बहिस्कार गर्नु 
दुख्नु-फेरी कुत्कुतिनु , अनुभूति या क्षण के हुन ?
र हराउंछु प्रश्नहरूको अनकन्टरमा..... 
सांच्ची, 
जीवन र जीवनमा प्राप्त क्षणहरू कुन बढि प्रिय हुन्छ ?? 
एउटा सिंगो मान्छेको लागि.....

हेर्छु एक नासले चुहिरहने बलेसी 
र झरिपछिको बिश्राम 
अनि समझन्छु फेरि जीवन र मृत्युको सम्बन्ध 
केही बुझेझैं लाग्छ 
जीवन त नदीभन्दा ज्यादा झरि पो हो क्याहो
झरिपछि रोकिन्छ बलेसीको चुहावट...... 

त्यसैले हो कि ?
करोडौंको सवारीभन्दा हिंड्ने बाटो कता हो कता प्रिय लाग्छ.. 
म अब जीवनको बाटैबाटो हिंड्छु

कल ब्रेक

किरण दहाल

फिँजाएर ओछ्यानभरी
हेरिरहेछ ऊ–
विश्वविद्यालयले दिएका प्रमाणपत्रहरु
र, सम्झन्छ बाबाको अर्ती–
धेरै पढेर ठूलो मान्छे बन्नुपर्छ
अनि आक्रोस पोख्छ–
‘पढिगुनी के काम
हलोजोती खाए माम’
एउटा प्रचलीत नेपाली उखान

चुँडिएको चङ्गा

–किरण दहाल

धेरै पहिले सोधेकी थिई उसले–

पाईलटको अर्थ

नर्सको जिन्दगी

कसरी लेखिन्छ कबिता ?

जतिबेला ऊ कोपिला नै थिई

बेला–बेला सोधिरहन्थी ऊ

‘पजल गेम’जस्ता प्रश्नहरु

अन्तिम पटक सोधेकी थिई उसले

चुडिएको चङ्गाको गन्तब्य !

कविता मोह

–रोशन खड्का

कवितालाई कसैले लय हालिदिनु नपर्ने रहेछ । यसमा आफैँ एउटा मधुर लयको सिर्जना हुदोरहेछ । यो कसैले घोकाउने गुरुकुलिय वेदका मन्त्र पनि होईन रहेछ । सुन्दर कविताका पंक्तिहरु त मुटुलाई छोएर आफै हृदयमा बस्दारहेछन् । 

..........................................

      कविता पढ्छु म । किनकी यसप्रति मेरो अत्यन्तै मोह छ । यो मोहलाई लेखुँ–लेखुँ लाग्यो । मैले कहिले देखि कविता पढ्न थालेँ ठ्याक्कै भन्न सक्दिन । यो असमर्थता भित्र केहि सम्झनाहरु मात्र छन् । जसलाई यसरी लेखिरहेछु ।

       त्यतिखेर ओखलढुङ्गाको अति बिकट स्कुल च्युरीडाँडा प्रा.वि.मा पढ्थें । मलाई पढाउने इन्दिरा मिसलाई आजपर्यन्त सम्झिरहन्छु । यसको कारण छ ।

अन्तिम दिन

 –किरण दहाल

यती बेला नै हो
चियाएर हेरिरहेको घाम
खै के पो खोज्दै थियो
त्यहिँ उपस्थित भएर
अदालतमा उभिएको कुनै दोषीजस्तो
तिमीसँगै जिउने सपना देखेर
मैले भनिदिएको थिएँ–
‘म तिमीलाई प्रेम गर्छु’
स्पष्ट सम्झेकी हौली

यसरी लजाएकी थियौ तिमी
रातो भएको थियो मुहार
मन परेछ त्यो क्षितिजलाई पनि
तिम्रै नक्कल गरिरहन्छ आजभोली
बेलुकीपख